Ogrzewanie szklarni zimą - jak dobrać metodę i ograniczyć koszty

Ogrzewanie szklarni zimą może pomóc ochronić rośliny przed mrozem i przedłużyć sezon uprawowy. Kluczowe znaczenie mają odpowiednia izolacja, np. poszycie z poliwęglanu komorowego, oraz dobór ogrzewania do potrzeb roślin i warunków panujących w szklarni. Nie każda konstrukcja jest jednak przystosowana do stosowania urządzeń grzewczych. Dowiedz się, kiedy warto ogrzewać całe wnętrze szklarni, a kiedy tylko podłoże, oraz jak ograniczyć straty ciepła i koszty eksploatacji.

Kiedy warto zastosować ogrzewanie szklarni zimą i jakie daje korzyści

Ogrzewanie szklarni zimą warto rozważyć wtedy, gdy mróz zagraża roślinom albo gdy chcesz przedłużyć sezon uprawowy. Odpowiednio przygotowana szklarnia ogrodowa może pomóc stworzyć korzystniejsze warunki do zimowania wybranych gatunków, pod warunkiem że jej konstrukcja jest przystosowana do planowanego sposobu użytkowania. Dzięki temu rośliny są chronione przed niskimi temperaturami, lepiej znoszą zimę i zachowują dobrą kondycję. Ma to znaczenie zwłaszcza przy gatunkach wrażliwych na chłód. Samo ciepło nie zastąpi jednak światła, którego zimą jest mało.

Przezimowanie roślin doniczkowych i ochrona delikatniejszych odmian

Odpowiednio dobrane ogrzewanie szklarni zimą może umożliwić przezimowanie wybranych roślin doniczkowych i ograniczyć ryzyko przemarznięcia ich pędów oraz korzeni podczas mroźnych nocy. Rośliny w donicach są bardziej narażone niż te w gruncie, ponieważ niewielka bryła ziemi wychładza się ze wszystkich stron.

Przezimowanie to głównie ochrona przed uszkodzeniem, a nie stymulowanie wzrostu, więc rośliny w spoczynku nie potrzebują warunków takich jak w sezonie. Najbardziej wrażliwe na chłód są odmiany pochodzące z cieplejszych regionów, np. pelargonie, fuksje, cytrusy czy oleandry. Donice warto ustawić na podwyższeniu, z dala od zimnych szyb i podłoża.

Dlatego temperaturę w szklarni należy dostosować do wymagań konkretnych gatunków. Niektórym roślinom nawet niewielki spadek temperatury może zaszkodzić.

Jak ogrzewanie szklarni zimą przedłuża sezon upraw

Ogrzewanie szklarni zimą przedłuża sezon upraw, bo utrzymuje temperaturę wystarczającą do dalszego wzrostu roślin, gdy na zewnątrz jest już zbyt zimno.

Bez dogrzewania możliwości uprawy stopniowo maleją wraz ze spadkiem temperatury, choć niektóre gatunki odporne na chłód mogą nadal rosnąć w nieogrzewanej szklarni. Ogrzewanie przesuwa ten moment i pozwala w praktyce:

• dłużej zbierać plony późnych upraw jesiennych,
• wcześniej rozpocząć wysiew i produkcję rozsady na wiosnę.

Zimą rośliny rosną jednak wolniej nie tylko z powodu chłodu, a możliwości dogrzewania zależą od warunków w szklarni.

Jaka temperatura panuje w szklarni zimą i co zmienia ogrzewanie szklarni zimą

W nocy oraz w dniach bez nasłonecznienia temperatura w szklarni zimą bez ogrzewania zwykle niewiele przewyższa temperaturę na zewnątrz, a ogrzewanie szklarni zimą pozwala ją podnieść i ustabilizować. Bez dogrzewania wnętrze nagrzewa się głównie od słońca w ciągu dnia, a nocą szybko traci ciepło. Ogrzewanie ogranicza te wahania i chroni rośliny przed wychłodzeniem, ale skuteczność ochrony przed mrozem zależy od warunków i zastosowanego rozwiązania.

Od czego zależy temperatura w szklarni zimą bez ogrzewania

Temperatura w szklarni zimą bez ogrzewania zależy głównie od nasłonecznienia, izolacyjności osłony i szczelności szklarni oraz od temperatury powietrza na zewnątrz. Szklarnia sama nie wytwarza ciepła, tylko je zatrzymuje.

Na wynik wpływają przede wszystkim:

• Ilość słońca – w pochmurne dni wnętrze nagrzewa się słabiej.
• Rodzaj osłony – pojedyncza folia lub cienkie poszycie izoluje słabiej niż poszycie podwójne albo dodatkowa warstwa folii.
• Szczelność – szczeliny przy drzwiach, wentylacji i cokole zwiększają straty ciepła.
• Podłoże i ściany – zimna ziemia oraz wiatr szybciej wychładzają wnętrze.
• Wielkość i ustawienie – osłonięta od wiatru szklarnia wychładza się wolniej.

W mroźne noce szklarnia bez ogrzewania nie gwarantuje ochrony przed przemarznięciem.

Jaką temperaturę można utrzymać po zastosowaniu ogrzewania

Ogrzewanie szklarni zimą pozwala utrzymać temperaturę ustawioną na termostacie, o ile moc urządzenia pokrywa straty ciepła przez przeszklenie i nieszczelności.

• Im większa różnica między wnętrzem a temperaturą na zewnątrz, tym więcej energii trzeba dostarczyć.
• Stabilna temperatura przy ogrzewaniu elektrycznym wymaga ciągłego dostępu do prądu.

Cel ogrzewania warto dopasować do rośliny. Inna temperatura wystarczy do przezimowania odpornych gatunków, a inna do uprawy wymagających. Przy silnych mrozach ogrzewanie może nie wystarczyć do pełnego zabezpieczenia roślin.

Jak utrzymać stałą temperaturę nocą i zapobiec przegrzaniu

Stałą temperaturę nocą w szklarni pomaga utrzymać grzejnik z termostatem, który włącza się po spadku poniżej ustawionej wartości, a przegrzaniu zapobiega wietrzenie w ciągu dnia. Kluczowe jest oddzielenie nocnego podtrzymania ciepła od dziennej kontroli nagrzewania, bo słońce potrafi mocno podnieść temperaturę nawet zimą.

• Termostat ogranicza pracę ogrzewania elektrycznego do momentów, gdy temperatura rzeczywiście spada.
• Termometr z funkcją min/max pokazuje, jak niska była temperatura nocą i jak wysoka w dzień.
• Zamknięcie wietrzników po południu zatrzymuje ciepło zgromadzone w ciągu dnia.
• Rano wietrzenie obniża temperaturę i wilgotność, ale przy mrozie otwieraj okna krótko.
• Dodatkowa izolacja ogranicza nocne wychłodzenie szklarni.

Jeśli szklarnia przegrzewa się przy włączonym ogrzewaniu, sprawdź ustawienie termostatu i miejsce czujnika. Czujnik umieść na wysokości roślin, z dala od nagrzewnicy i bezpośredniego słońca, żeby nie zafałszowywał odczytów.

Jak dobrać ogrzewanie szklarni zimą: grzejnik z termostatem, nagrzewnica czy mata grzewcza

Ogrzewanie szklarni zimą dobiera się do tego, czy ma ogrzewać całe powietrze, czy tylko strefę korzeniową, oraz do dostępu do prądu. Każde z trzech rozwiązań pełni inną rolę:

• grzejnik elektryczny z termostatem podnosi temperaturę powietrza i utrzymuje ją na zadanym poziomie;
• nagrzewnica również ogrzewa całą szklarnię;
• mata grzewcza ogrzewa głównie podłoże i korzenie roślin.

Grzejnik elektryczny z termostatem i nagrzewnica: kiedy sprawdzą się do ogrzewania całej szklarni

Grzejnik elektryczny z termostatem i nagrzewnica sprawdzą się do ogrzewania całej szklarni, gdy trzeba ogrzać całe powietrze, a nie tylko podłoże, i gdy jest dostęp do prądu.

Oba urządzenia pasują do szklarni z roślinami o różnej wysokości lub do przezimowania wielu doniczek naraz. Automatyczne sterowanie grzejnikiem pozwala ograniczyć ciągły nadzór.

• Grzejnik z termostatem: sprawdza się w mniejszych szklarniach i przy łagodnym zabezpieczaniu roślin przed przymrozkiem.
• Nagrzewnica: dzięki nadmuchowi pomaga rozprowadzać ciepłe powietrze wewnątrz szklarni. Szybkość nagrzewania zależy jednak od mocy urządzenia, wydajności nawiewu i wielkości szklarni.
• Ograniczenie: oba rozwiązania zużywają prąd, więc przy słabo uszczelnionej szklarni ciepło szybko ucieka.
• Wilgotność: nadmuch warto pogodzić z wietrzeniem, by ograniczyć kondensację, czyli osadzanie się pary wodnej na chłodnych powierzchniach.

Urządzenia do użytku w wilgotnym otoczeniu powinny mieć odpowiednią ochronę przed wodą.

Mata grzewcza i ogrzewanie strefy korzeniowej: czym różni się od ogrzewania powietrza

Mata grzewcza ogrzewa bezpośrednio podłoże i korzenie, a nie całe powietrze w szklarni, dlatego działa punktowo i może zużywać mniej energii niż ogrzewanie całej kubatury.

Układa się ją pod doniczkami, skrzynkami lub stołem uprawowym, najczęściej przy rozsadzie, sadzonkach i siewie. Ciepło trafia tam, gdzie rośliny najmocniej reagują na chłód, więc pozwala przyspieszyć ukorzenianie nawet przy chłodniejszym powietrzu. Mata nie ochroni jednak części nadziemnych przed mrozem.

Przy ogrzewaniu powietrza straty ciepła przez poszycie są większe. W badaniu Kim, Yu i Ferrell (2024) ogrzewanie strefy korzeniowej z izolacją pod stołami utrzymało podłoże przy około 15°C, wobec 11–12°C bez izolacji. Zużycie propanu było nawet o 65% niższe niż w poprzednim systemie ogrzewania powietrza. Nie oznacza to, że każda mata grzewcza zapewni podobne oszczędności.

Jak dobrać metodę do wielkości szklarni, rodzaju roślin i dostępu do prądu

Metodę ogrzewania dobiera się według dostępu do prądu, wielkości szklarni i wymagań roślin: w małej szklarni z prądem może wystarczyć mata grzewcza lub niewielki grzejnik z termostatem. Im większa kubatura, tym częściej potrzebna jest nagrzewnica albo kilka urządzeń ogrzewających całe powietrze.

Przy roślinach doniczkowych lub rozsadach mata grzewcza wystarczy tylko wtedy, gdy potrzebne jest ogrzewanie samej strefy korzeniowej. Gdy rosną w gruncie wyższe rośliny o dużych wymaganiach cieplnych, potrzebne jest ogrzewanie powietrza w całej szklarni.

Brak dostępu do prądu ogranicza możliwości zastosowania ogrzewania elektrycznego. Alternatywą mogą być urządzenia wykorzystujące inne źródła energii, jednak ich stosowanie wymaga odpowiednich warunków technicznych, wentylacji i przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Przy wyborze urządzenia elektrycznego należy natomiast upewnić się, że instalacja zapewnia odpowiednią moc i jest przystosowana do jego zasilania.

Czym najtaniej ogrzać szklarnię zimą: koszty zakupu i eksploatacji

Najtaniej ogrzać szklarnię zimą zwykle można, wybierając rozwiązanie dopasowane do rośliny i wielkości szklarni, a nie najtańsze urządzenie: niska cena zakupu urządzenia nie zawsze oznacza niższe koszty jego eksploatacji. Przy ogrzewaniu elektrycznym o całkowitym koszcie decyduje nie tylko cena grzejnika, nagrzewnicy czy maty grzewczej, lecz także to, ile ciepła szklarnia traci i jak długo urządzenie pracuje.

Od czego zależą koszty ogrzewania szklarni zimą

Koszty ogrzewania szklarni zimą zależą głównie od wielkości szklarni, jej izolacyjności, wybranej metody grzania i różnicy między temperaturą na zewnątrz a tą, którą chcesz utrzymać. Ważny jest także rodzaj zasilania: przy ogrzewaniu elektrycznym liczy się cena prądu i moc urządzenia.

Do kosztów zakupu dolicz termostat, jeśli urządzenie go nie ma.

Ogrzewanie strefy korzeniowej a oszczędność energii: co pokazują badania

Badanie Kim, Yu i Ferrella (2024), opublikowane w „Discover Sustainability”, wskazuje, że ogrzewanie strefy korzeniowej w połączeniu z odpowiednią izolacją może ograniczać zużycie energii. Rozwiązanie to warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy rośliny wymagają podgrzewania podłoża, a nie całego wnętrza szklarni. Uzyskane oszczędności zależą jednak od warunków i zastosowanego systemu, dlatego wyników badania nie należy bezpośrednio odnosić do wszystkich przydomowych szklarni.

Jak ograniczyć straty ciepła i obniżyć koszty ogrzewania szklarni zimą

Straty ciepła w szklarni ogranicza się przede wszystkim przez uszczelnienie konstrukcji, dodatkową izolację przegród i zabezpieczenie podłoża, bo to one decydują, ile energii ucieka na zewnątrz. Dodatkowa folia izolacyjna zmniejsza wychładzanie przez przeszklenia, a mniejsze zapotrzebowanie na ciepło przekłada się na niższe rachunki za prąd. Trzeba przy tym pamiętać o wilgotności: szczelniejsza szklarnia sprzyja kondensacji, więc wietrzenie trzeba pogodzić z oszczędzaniem ciepła. Znaczenie ma również materiał, z którego wykonano poszycie szklarni. Poliwęglan komorowy, stosowany m.in. w szklarniach ogrodowych Cultivo dostępnych w Focus Garden, dzięki swojej wielowarstwowej budowie pomaga ograniczać straty ciepła w porównaniu z pojedynczym poszyciem. Nie oznacza to jednak, że szklarnia z poliwęglanu samodzielnie zapewni roślinom ochronę przed mrozem. W przypadku zimowego ogrzewania konieczne jest uwzględnienie właściwości konkretnej konstrukcji i zaleceń producenta.

Uszczelnienie szklarni krok po kroku

Uszczelnianie szklarni polega na wyeliminowaniu nieszczelności w poszyciu, łączeniach i wokół drzwi oraz wentylacji, zanim włączy się ogrzewanie szklarni zimą.

• Obejrzyj poszycie i oznacz pęknięcia, dziury w folii oraz luźne lub wypadnięte szyby.
• Sprawdź połączenia płyt i profili – ewentualne nieszczelności zabezpieczaj wyłącznie materiałami i metodami dopuszczonymi przez producenta szklarni.
• Skontroluj drzwi i okna dachowe – sprawdź stan istniejących uszczelek i prawidłowe domykanie elementów.
• Sprawdź połączenie konstrukcji z podłożem – dodatkowe zabezpieczenia stosuj tylko wtedy, gdy są zgodne z instrukcją montażu i nie ograniczają wentylacji ani odprowadzania wilgoci.
• Sprawdź przepusty kabli, wentylatory i otwory po wietrzeniu, które zostały bez zamknięcia.

Kontrolę najlepiej zrobić w wietrzny dzień, wyczuwając ruch powietrza dłonią. Nie blokuj wentylacji szklarni, bo rośliny nadal potrzebują wymiany powietrza.

Wilgotność i kondensacja przy ogrzewaniu: jak ograniczyć ryzyko dla roślin

Ryzyko kondensacji w ogrzewanej szklarni ogranicza krótkie, regularne wietrzenie w połączeniu z utrzymaniem stabilnej temperatury i nieprzelewaniem roślin. Skapująca z szyb i folii woda sprzyja chorobom grzybowym.

• Wietrz krótko, najlepiej w ciągu dnia, gdy powietrze na zewnątrz jest suchsze.
• Podlewaj rano i oszczędnie, aby liście zdążyły przeschnąć przed nocą.
• Zachowuj odstępy między roślinami, by powietrze swobodnie krążyło.
• Usuwaj zwiędłe liście i resztki roślin, na których rozwija się pleśń.
• Unikaj nagłych spadków temperatury nocą, bo właśnie wtedy wilgoć skrapla się najintensywniej.

Ogrzewanie elektryczne nie dodaje wilgoci, ale samo nie zapobiega jej osadzaniu się na chłodnych powierzchniach; nie rozwiązuje też problemu zimowego niedoboru światła.

Dlaczego samo ogrzewanie szklarni zimą nie wystarczy: rola światła

Samo ogrzewanie szklarni zimą nie wystarczy, ponieważ rośliny do wzrostu potrzebują też odpowiedniej ilości światła, której zimą często brakuje. Światło jest potrzebne do fotosyntezy, więc roślina może przetrwać zimę, a mimo to rosnąć słabo i plonować gorzej. Ma to znaczenie szczególnie przy uprawie, a nie tylko przy przechowywaniu roślin w szklarni.

Niedobór światła zimą a rozwój roślin w szklarni

Zimą niedobór światła może ograniczać wzrost roślin w szklarni nawet przy odpowiedniej temperaturze. Krótszy dzień i słabsze nasłonecznienie zmniejszają możliwości fotosyntezy, dlatego samo ogrzewanie nie zawsze wystarcza do zapewnienia warunków sprzyjających intensywnej uprawie.

Co pokazało badanie nad doświetlaniem zimowej uprawy w szklarni

Badanie Konga, Llewellyna i Zhenga (2018), opublikowane w „Canadian Journal of Plant Science”, wykazało, że dodatkowe oświetlenie LED poprawiało wzrost i plonowanie młodych pędów grochu uprawianych zimą w kanadyjskiej szklarni. Przy najwyższym badanym natężeniu światła uzyskano około dwukrotnie większy łączny plon niż bez doświetlania.

Wyniki wskazują na znaczenie światła w zimowej uprawie, jednak dotyczą konkretnego gatunku i warunków eksperymentu, dlatego nie należy ich automatycznie odnosić do wszystkich roślin.

Ważne: Przedstawione sposoby ogrzewania, uszczelniania i izolacji szklarni mają charakter ogólnych wskazówek. Przed zastosowaniem wybranego rozwiązania należy sprawdzić, czy jest ono odpowiednie dla konkretnego modelu szklarni i zgodne z zaleceniami producenta. Szczególnie istotne jest zachowanie prawidłowej wentylacji, drożności kanałów odprowadzających wilgoć z płyt poliwęglanowych oraz bezpieczeństwa użytkowania urządzeń grzewczych. Wszelkie modyfikacje konstrukcji i instalację urządzeń należy przeprowadzać zgodnie z instrukcjami ich producentów, aby uniknąć uszkodzeń szklarni i zagrożeń dla użytkowników.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można pozostawić ogrzewanie szklarni włączone na całą noc?

Tak, jeśli urządzenie jest przeznaczone do pracy ciągłej lub bez nadzoru w warunkach szklarniowych, a producent dopuszcza taki sposób użytkowania. Warto korzystać z termostatu i odpowiednich zabezpieczeń elektrycznych. Nie każde urządzenie grzewcze nadaje się do pracy bez nadzoru.

Czy można stosować matę grzewczą bezpośrednio na ziemi w szklarni?

Zależy to od konstrukcji i przeznaczenia konkretnej maty. Niektóre modele wymagają stabilnego, suchego podłoża lub specjalnego sposobu montażu. Przed użyciem należy sprawdzić instrukcję producenta, szczególnie w zakresie ochrony przed wilgocią.

Czy zimą można ogrzewać tylko część szklarni?

Tak, ogrzewanie strefowe może być praktycznym rozwiązaniem, gdy ochrony wymagają tylko wybrane rośliny lub rozsady. Trzeba jednak pamiętać, że ogrzewanie podłoża nie zabezpiecza automatycznie liści i pędów przed mrozem.

Czy ogrzewanie szklarni zimą może powodować nadmierne wysuszenie roślin?

Ogrzewanie może obniżać wilgotność względną powietrza, co zwiększa ryzyko przesuszania podłoża i roślin. Dlatego warto regularnie kontrolować wilgotność podłoża i dostosowywać podlewanie do rzeczywistych potrzeb gatunków.

Źródła naukowe:

1. Kim H.-Y., Yu O.-Y., Ferrell J. (2024). Case study: reducing heating energy consumption in a high tunnel greenhouse with renewable energy and microclimate control by bench-top root-zone heating, bench covers, and under-bench insulation. Discover Sustainability.
2. Kong Y., Llewellyn D., Zheng Y. (2018). Response of growth, yield, and quality of pea shoots to supplemental light-emitting diode lighting during winter greenhouse production. Canadian Journal of Plant Science.