Bez to bardzo popularna roślina, która gości w wielu przydomowych ogródkach. Krzew ten nie wymaga skomplikowanej pielęgnacji. Urzeka pięknymi kwiatami i słodkim, intensywnym zapachem. Bez uważany jest za symbol wiosny. Zakwita wraz z pojawieniem się wyższych temperatur, zazwyczaj początkiem maja. Niewiele osób wie, że jest on nie tylko piękny, ale ma również wiele właściwości zdrowotnych.
Odkrywanie świata bzów
Bez to niezwykle różnorodna roślina. Dzieli się na trzy główne gatunki:
- bez czarny (Sambucus nigra) – krzew o imponujących rozmiarach – sięga 10 m wysokości. Nierzadko mylony jest z drzewem, ponieważ przyjmuje podobne kształty. Ma białe lub kremowe kwiaty. Jego nazwa pochodzi natomiast od ciemnofioletowych owoców, które wydaje. Ma piękne, owalne liście z ząbkowanym brzegiem i krótkim ogonkiem.
- bez koralowy (Sambucus racemosa) – krzew dorasta do ok. 5 m wysokości. Ma podobne liście do bzu czarnego. Wydaje żółtawe lub kremowe kwiaty, które przekształcają się w czerwone, szkarłatne jagody. W przeciwieństwie do poprzednika, owoce bzu koralowego nie są jadalne dla ludzi.
- bez pospolity – lilak (Syringa vulgaris) – roślina osiąga ok. 7 m wysokości. To najpopularniejszy gatunek, który charakteryzuje się gęstymi, stożkowatymi kwiatostanami w kolorze fioletowym lub ciemnoróżowym. Ma sercowate liście o błyszczącej blaszce.
Gatunki bzu dzielą się na wiele odmian. Dużą popularnością cieszą się, np. bez czarny: Aurea, Black Beauty syn. "Gerda"; bez koralowy: Plumosa Aurea, Lemony Lace; bez zwyczajny: Ludwig Spaeth, Congo, Edward Hardwig.
Bez w krajobrazie
Kiedy bez zakwita, staje się głównym punktem ogrodu. To roślina, która przyciąga uwagę na wszystkie możliwe sposoby – oczarowuje pięknymi, rozłożystymi i gęstymi kwiatami, a jednocześnie roztacza wokół siebie intensywny zapach. Bez kwitnie zazwyczaj od maja do czerwca–lipca. Posadzony w słonecznym miejscu, efektownie się rozrasta, dlatego często stosowany jest jako żywopłot. Umieszczone wokół działki bzy po odpowiednim i regularnym przycięciu tworzą widowiskowy, żywy płot. To jedno z zastosowań tego krzewu. Wiele osób lokuje bez blisko alejek. Przechadzając się ścieżką w takim anturażu, można poczuć się jak gwiazda na czerwonym dywanie. Bez świetnie sprawdzi się również jako centralny punkt rabaty. Pamiętaj, aby zasadzić wokół niego kwiaty i krzewy pasujące kolorystycznie. Bzy sadzi się w ogrodach przydomowych, a także w parkach i ogrodach miejskich. W wielu przestrzeniach publicznych można zauważyć bzy rosnące blisko ważnych punktów – pomników czy skwerów. Bez pięknie wygląda również przy stawach i innych akwenach. Gdziekolwiek zostanie posadzony, wprowadza bajkowy klimat. To król wiosny, który oznajmia, że przed nami piękne i słoneczne dni.
Bez w ogrodzie - zalety i korzyści
Czy wiesz, że prawie 80% roślin rosnących w naszym klimacie zapylanych jest przez owady, a jedynie ok. 20% z nich przez wiatr? Rośliny wabią owady, takie jak pszczoły czy motyle, aby te przetransportowały ich pyłek lub nasiona. Jedną z takich roślin jest bez. Jego pachnące i rozłożyste kwiaty uwielbiane są przez zapylacze. Szczególnie upodobał go sobie paź żeglarz – biało-czarny motyl o efektownych skrzydłach. Gdy tylko bez pokryje się kwiatami, oblegany jest przez mnóstwo owadów miododajnych. Z kwiatów bzu można ponadto zrobić wiele pysznych i zdrowych specyfików o działaniu uspokajającym, wzmacniającym odporność, regenerującym czy przeciwzapalnym. Kwiaty można zaparzać jak herbatkę. Pysznie smakują również nalewki i syropy. Kwiatostany lilaka nadają się również do przygotowania olejków zapachowych, które można przygotować samodzielnie.
Porady dla ogrodników
Bez jest rośliną o bardzo niewielkich wymaganiach. To kolejny powód przemawiający za jego dużą popularnością. Z lilakami często można spotkać się przy drogach lub w parkach, więc w zasadzie krzew ten poradzi sobie bez żadnego wsparcia. Jeśli jednak chcesz cieszyć się jego pięknem w przydomowym ogrodzie, warto zapewnić mu jak najlepsze warunki uprawy. Bez uwielbia dobrze nasłonecznione miejsca. Takie stanowiska sprawiają, że lilak obficie pokrywa się kwiatami. Krzew preferuje żyzne podłoże o umiarkowanej wilgotności. Jeśli chodzi o odczyn gleby, najlepiej zapewnić mu pH obojętne lub lekko zasadowe. O bzie na pewno nie można powiedzieć, że jest kapryśny, ale zdecydowanie nie przepada za glebą jałową, podmokłą lub piaszczystą. Lilak jest mrozoodporny, ale gdy na zewnątrz zawitają ujemne temperatury, lepiej go osłonić przed zimnem. Bez powinno się regularnie podlewać w okresach suszy. Wiosną można go nawieźć nawozem wieloskładnikowym. Pamiętaj, aby nie podlewać lilaka zbyt obficie – nie radzi sobie dobrze w zbyt wilgotnych warunkach. Co więcej, bardzo ważne jest przycinanie krzewu. Po przekwitnięciu usuń stare kwiatostany i chore pędy. Systematyczne przycinanie zapewni roślinie piękny i regularny kształt, a także przełoży się jej lepszy rozwój i powstawanie nowych pędów. Poszczególne odmiany bzów mogą mieć nieco inne wymagania. Dlatego przed zakupem zapoznaj się dokładnie z preferencjami danego krzewu.
Jak sadzić bez lilak, by dobrze się przyjął?
Sadzenie lilaka to prosty proces, ale warto znać kilka zasad, które zwiększą szanse na prawidłowy rozwój rośliny. Przy odpowiednim przygotowaniu gleby i dobraniu właściwego terminu sadzenia, krzew szybko się zaaklimatyzuje.
Kiedy najlepiej sadzić bez?
Najlepszym okresem na sadzenie bzu lilaka jest wczesna wiosna lub jesień. Wtedy gleba ma odpowiednią wilgotność, a temperatury sprzyjają ukorzenianiu. Wiosenne sadzenie daje lilakowi cały sezon wegetacyjny na rozwój.
Gdzie posadzić lilaka?
Wybierz dobrze nasłonecznione stanowisko, osłonięte od silnych wiatrów. Lilak potrzebuje dużo światła, by intensywnie kwitnąć i rosnąć. Gleba powinna być żyzna i dobrze przepuszczalna.
Co przygotować przed sadzeniem?
Zanim posadzisz bez, przygotuj stanowisko zgodnie z jego wymaganiami:
-
Wykop dołek o głębokości 40–50 cm.
-
Wzbogać podłoże kompostem lub ziemią ogrodową.
-
W razie potrzeby dodaj warstwę drenażu z drobnych kamieni.
-
Po posadzeniu dobrze podlej krzew i ściółkuj glebę wokół pnia.
Najpiękniejsze odmiany lilaka do ogrodu
Wybór odmiany lilaka może w dużym stopniu wpłynąć na wygląd całej przestrzeni ogrodowej. Różnorodność kolorystyczna i kształtów kwiatów pozwala dopasować krzew do stylu ogrodu.
Odmiany o klasycznych, fioletowych kwiatach
Najbardziej rozpoznawalne lilaki to te o fioletowych kwiatach – np. ‘Andenken an Ludwig Späth’ lub ‘Charles Joly’. Mają duże, stożkowate kwiatostany i silny zapach. To doskonały wybór do tradycyjnych ogrodów.
Odmiany w nietypowych barwach
Jeśli szukasz oryginalnych akcentów, wybierz lilaki o białych, różowych lub nawet niebieskawych kwiatach. Odmiany takie jak ‘Madame Lemoine’ (biała) czy ‘Firmament’ (niebieskawa) wyróżniają się elegancją. Świetnie prezentują się na tle zielonych roślin ozdobnych.
Co wziąć pod uwagę przy wyborze odmiany?
Każda odmiana lilaka ma swoje cechy charakterystyczne:
-
Kolor i kształt kwiatów.
-
Okres kwitnienia (wczesny, średni, późny).
-
Rozmiar dorosłego krzewu.
-
Intensywność zapachu.
Bez a inne rośliny w ogrodzie – co do niego pasuje?
Bez lilak to dominujący punkt ogrodu, ale można go pięknie skomponować z innymi roślinami. Dobrze dobrane towarzystwo podkreśli jego urok i stworzy harmonijną przestrzeń.
Jakie rośliny sadzić obok bzu?
Lilak świetnie komponuje się z bylinami i krzewami kwitnącymi. W jego otoczeniu dobrze wyglądają tawuły, piwonie czy róże. Ważne, by wybierać rośliny o zbliżonych wymaganiach świetlnych i glebowych.
Jak stworzyć spójną aranżację?
Komponując rabatę z bzem, warto zwrócić uwagę na kolory kwiatów i czas kwitnienia. Dzięki temu ogród będzie atrakcyjny przez cały sezon. Unikaj sąsiedztwa bardzo ekspansywnych roślin, które mogą zagłuszyć lilaka.
Z czym nie sadzić lilaka?
Unikaj sadzenia bzu z roślinami o zupełnie innych potrzebach:
-
Gatunkami cieniolubnymi.
-
Roślinami wymagającymi kwaśnego podłoża.
-
Krzewami o bardzo intensywnym rozroście.
-
Gatunkami, które silnie konkurują o wodę.
Najczęściej zadawane pytania – Bez lilak w ogrodzie
Kiedy najlepiej sadzić bez lilak w ogrodzie?
Najlepszy czas na sadzenie bzu to wczesna wiosna lub jesień. Gleba jest wtedy wystarczająco wilgotna, a temperatura sprzyja ukorzenianiu się roślin.
Czy bez lilak potrzebuje dużo słońca?
Tak, bez lilak preferuje stanowiska słoneczne lub lekko zacienione. Im więcej światła, tym bardziej obfite kwitnienie.
Jak często podlewać bez?
Bez podlewamy umiarkowanie – raz na tydzień w okresie suszy. Nie lubi ani przesuszenia, ani podmokłej gleby.
Czy bez lilak wymaga nawożenia?
Tak, najlepiej wiosną użyć nawozu wieloskładnikowego, by pobudzić roślinę do intensywnego kwitnienia i wzrostu.
Jak przycinać bez lilak?
Po przekwitnięciu usuń stare kwiatostany i chore pędy. Regularne cięcie poprawia wygląd krzewu i sprzyja kwitnieniu w kolejnym sezonie.
Jak zapanować nad rozkrzewianiem się bzu?
Bez lilak ma tendencję do intensywnego wypuszczania odrostów korzeniowych. Aby je ograniczyć:
– regularnie usuwaj młode pędy przy ziemi,
– rozważ montaż bariery korzeniowej przy sadzeniu,
– przycinaj systematycznie roślinę, by nie traciła energii na nadmierne rozrastanie.
Czy bez lilak jest odporny na mróz?
Większość odmian bzu lilaka jest mrozoodporna, ale młode krzewy warto zabezpieczyć agrowłókniną lub kopczykiem na zimę.
Jakie są najpopularniejsze odmiany bzu lilaka?
Do najchętniej wybieranych należą: ‘Ludwig Späth’, ‘Madame Lemoine’, ‘Charles Joly’, ‘Sensation’ i ‘Firmament’.
Czy bez lilak można sadzić w donicy?
Tak, ale najlepiej wybrać karłową odmianę. Donica musi być duża, z odpływem i żyzną ziemią. Zimą pojemnik trzeba zabezpieczyć przed przemarzaniem.
Czy kwiaty bzu lilaka nadają się do użytku domowego?
Tak – można z nich zrobić dekoracje, pachnące olejki, a nawet herbatki i syropy (szczególnie z bzu czarnego, nie lilaka). Należy jednak zawsze sprawdzać odmianę pod kątem zastosowań spożywczych.
