Dlaczego pszczoły są ważne?

Pszczoły to fascynujące, piękne i bardzo pracowite owady. Ich hodowlą zajmowali się już Egipcjanie, Sumerowie i Babilończycy. Znaczenie pszczół dla przyrody jest bezcenne. Choć najczęściej kojarzone są z produkcją miodu, musisz wiedzieć, że przede wszystkim to one zapylają rośliny, nawet 87% gatunków na całym świecie. Dzięki nim mamy pożywienie. Jak się niestety okazuje, populacja pszczół stale maleje. Na przykład, w ostatnich latach pszczelarze z USA zanotowali stratę 48% kolonii owadów.

Pszczoły jako zapylacze

Wyróżnia się gatunki roślin samopylnych, u których dochodzi do samozapłodnienia. Ich pyłek jest suchy i lekki, dlatego łatwo przenosi się podczas mechanicznego poruszania się kwiatu przez wiatr. Rośliny obcopylne wymagają natomiast pomocy owadów, zazwyczaj pszczół. Zapylane są poprzez pyłek przenoszony z obcych lub tych samych gatunków. Jest wilgotny i ciężki, dlatego mogą go przenieść wyłącznie owady. Tak zwane zapylenie krzyżowe zapewnia wyższą wydajność owoców i nasion w porównaniu z zapyleniem pyłkiem własnym. W ten sposób powstają jędrne i kształtne plony, a do tego gatunek danej rośliny ma większe szanse na przetrwanie. 

Mówi się, że co trzecią łyżkę jedzenia zawdzięczamy pszczołom. Jest w tym dużo prawdy, ponieważ w samej Polsce owady te zapylają ok. 50 gatunków: roślin uprawnych, warzyw, roślin leczniczych i ziół, krzewów oraz drzew owocowych, a także 150 gatunków roślin ogrodniczych. Mowa tutaj zarówno o roślinach, które używa się jako paszę dla zwierząt, jak i gatunkach, które sami spożywamy. Są to np.: rzepak, dynie, ogórki, fasola, groch, wiśnie, maliny i wiele innych.

Ekosystem i bioróżnorodność

Każde zwierzę i roślina ma swoje miejsce w ekosystemie. Tworzą one nierozerwalny łańcuch, którego ogniwa wzajemnie na siebie oddziałują. W tym wszystkim ogromną rolę odgrywają pszczoły. To właśnie one zapylają rośliny zarówno te rosnące dziko, jak i uprawne. W ten sposób gatunki wzrastają i wydają owoce, które następnie stają się pokarmem dla zwierząt. Na końcu łańcucha stoi człowiek, który żywi się roślinami i zwierzętami. Bez pszczół wiele gatunków roślin przestałoby istnieć. Wówczas nastąpiłoby załamanie różnorodności biologicznej. Mnóstwo zwierząt straciłoby pokarm, co także odbiłoby się na ich funkcjonowaniu, a nawet mogłoby doprowadzić do ich wyginięcia.

Ekonomia i produkcja żywności

20 maja obchodzimy Światowy Dzień Pszczół. To właśnie tego dnia najwięcej można usłyszeć o tym, jak te owady są ważne dla całego świata. Naukowcy biją na alarm: zmniejszająca się populacja pszczół może doprowadzić do poważnych problemów w dziedzinie produkcji żywności. Spadek liczby zapylaczy przekłada się bezpośrednio na wydajność upraw i ich jakość. Żaden producent nie może pozwolić sobie na liche plony, dlatego sięgają po alternatywne metody zapylania. Haczyk tkwi w tym, że są one bardzo kosztowne. W efekcie również końcowa cena żywności jest wysoka, co odbija się na portfelach konsumentów. Ten łańcuch produkcyjno-konsumpcyjny idealnie pokazuje ważność pszczół i to, jak te małe owady mają ogromny wpływ na ekonomię i stan gospodarki.  

W ostatnim czasie firmy i rolnicy podejmują mnóstwo działań mających na celu ochronę populacji pszczół. Współpracują z organizacjami ochrony przyrody, promują uprawy przyjazne dla owadów, tworzą pasieki i hotele dla pszczół, a także ograniczają stosowanie pestycydów. Inwestują ponadto w edukację i kampanie informacyjne, które mają zakorzenić w świadomości ludzi to, jak istotne dla ekosystemu i produkcji żywności są pszczoły.

Zagrożenia dla pszczelich populacji

Już od ok. 20 lat świat nauki zauważa spadek liczebności pszczół i niektórych gatunków motyli. Co ciekawe, ich populacja zmniejsza się również na obszarach, gdzie działalność ludzi jest znikoma. Wśród czynników, które w największym stopniu wpływają na zmniejszenie się kolonii tych owadów, wyróżnić można:

• zatrucie pestycydami,
• ataki wirusów,
• obniżenie odporności pszczół,
• niszczenie ich siedlisk,
• pojawienie się gatunków inwazyjnych,
• globalne ocieplenie.

Co możemy zrobić?

Każdy z nas może pomóc w ochronie pszczół. Po pierwsze, jeśli posiadasz ogród lub balkon, posadź w gruncie bądź donicach rośliny miododajne (więcej na ten temat przeczytasz w tym artykule:  Rośliny miododajne i ich rola w ogrodzie) i bogate w pyłek, takie jak: ogórecznik lekarski, nagietek lekarski, chaber bławatek, pszczelnik mołdawski, żmijowiec grecki czy melisa lekarska. Po drugie, zbuduj hotel dla pszczół, który będzie schronieniem dla samotnych owadów. Po trzecie, szczególnie w upalnych miesiącach letnich zadbaj o nawodnienie pszczół. Przygotuj kilka poidełek, aby owady nie musiały tracić energii na poszukiwanie wodopoju. Po czwarte, jeśli nie musisz, nie koś trawnika do zera. W mini łące znajduje się mnóstwo gatunków kwiatów i roślin, które są dobrym pożywieniem dla pszczół. Po piąte, zrezygnuj z chemicznych środków ochrony roślin. Pestycydy są śmiertelne dla owadów.

Pszczoły a zmiany klimatu – co warto wiedzieć?

Zmieniający się klimat wpływa na cykl życia pszczół, ich aktywność oraz przetrwanie. Z kolei spadek ich liczebności pogłębia problemy w ekosystemach i rolnictwie.

Wpływ temperatur na aktywność pszczół

Zbyt wysokie lub zbyt niskie temperatury zaburzają naturalny rytm rozwoju pszczół. Ocieplenie klimatu powoduje wcześniejsze kwitnienie roślin, przez co owady nie zdążają na czas rozpocząć zapylania.

Ekstremalne zjawiska pogodowe a populacja

Długotrwałe susze, ulewne deszcze czy gwałtowne burze powodują utratę siedlisk pszczół. Zmniejsza się także dostęp do pożywienia, co wpływa na kondycję kolonii.

Co możesz zrobić, by pomóc pszczołom w obliczu zmian klimatu?

Wiele działań można wdrożyć lokalnie, by wesprzeć zapylacze w trudnych warunkach:

• sadź kwiaty nektarodajne i pyłkodajne od wczesnej wiosny do jesieni
• ustawiaj poidełka z wodą dla owadów
• twórz miejsca zacienione i osłonięte od wiatru
• nie używaj chemicznych oprysków
• wspieraj lokalnych pszczelarzy i kampanie edukacyjne

Dlaczego to ważne?

Zmiany klimatu wpływają nie tylko na pszczoły, ale i na całe rolnictwo oraz gospodarkę. Bez odpowiedniego wsparcia tych owadów wzrośnie ryzyko spadku plonów i wzrostu cen żywności.

Samotne pszczoły – cisi bohaterowie zapylania

Choć najczęściej mówi się o pszczołach miodnych, ogromne znaczenie mają też dzikie gatunki, w tym pszczoły samotnice. Są wydajne, łagodne i bardzo pożyteczne.

Kim są pszczoły samotnice?

To owady, które nie żyją w koloniach, nie produkują miodu, ale doskonale zapylają rośliny. Zakładają gniazda w ziemi, murach, trawie czy hotelach dla owadów.

Rola samotnic w ogrodzie

Pszczoły samotnice są aktywne, gdy inne owady jeszcze śpią. Są niezastąpione w chłodniejsze dni wiosny, kiedy wymagane jest zapylanie wielu wczesnych roślin.

Jak zaprosić samotnice do ogrodu?

Ich obecność można zwiększyć poprzez kilka prostych działań:

• zamontuj hotel dla owadów z drewna i trzciny

• zostaw fragment niekoszonego trawnika

• unikaj pestycydów i chemii ogrodowej

• sadź rośliny kwitnące od marca do październik

• stwórz osłonięte miejsca do gniazdowania

Czy warto?

Zdecydowanie tak – są bezpieczne dla ludzi i bardzo skuteczne w zapylaniu. Każdy ogród może być dla nich bezpieczną przystanią.

Pszczoły w miastach – czy mają szansę przetrwać?

Choć miasta kojarzą się z betonem i hałasem, coraz więcej inicjatyw wspiera życie pszczół również w przestrzeni zurbanizowanej. Balkon, taras czy dach mogą stać się dla nich schronieniem.

Miejskie pasieki i ogrody społecznościowe

W większych miastach powstają pasieki miejskie oraz ogrody, w których sadzi się miododajne rośliny. To nie tylko pomoc dla owadów, ale też sposób na edukację mieszkańców.

Co mogą zrobić mieszkańcy bloków?

Każdy balkon czy parapet może pomóc – wystarczy posadzić kilka roślin przyjaznych zapylaczom. Nawet mała doniczka z lawendą ma znaczenie!

Najlepsze rośliny dla pszczół w miastach

Nawet w donicach można sadzić rośliny, które przyciągają pszczoły:

• lawenda
• mięta
• tymianek
• ogórecznik
• aksamitka
• szałwia

Współczesne miasta też mogą być pszczele

Zielone dachy, łąki kwietne i edukacja ekologiczna to klucz do przetrwania owadów w miastach. Każdy, niezależnie od miejsca zamieszkania, może mieć realny wpływ.

Wyobrażasz sobie świat bez pszczół? Wyginięcie zapylaczy dotknęłoby każdego człowieka. Brak tych owadów jest równoznaczny z katastrofą żywnościową i ekonomiczną. Aby do tego nie dopuścić, należy podjąć konkretne środki. Coraz więcej firm inwestuje w ochronę pszczół i stara się zapewnić im jak najlepsze warunki do życia. Sam także możesz zadbać o ich dobrobyt, ustawiając poidełka czy sadząc rośliny miododajne.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego pszczoły są tak ważne dla przyrody?

Pszczoły zapylają około 87% gatunków roślin na świecie, co umożliwia im rozmnażanie i wzrost. Dzięki nim funkcjonują całe ekosystemy.

Czy tylko pszczoły miodne zapylają rośliny?

Nie. Ogromną rolę odgrywają również pszczoły samotnice i inne dzikie zapylacze, które są bardzo skuteczne w swojej pracy.

Co by się stało, gdyby pszczoły wyginęły?

Zanik pszczół doprowadziłby do załamania łańcuchów pokarmowych i spadku produkcji żywności. W efekcie mogłoby to wywołać kryzys gospodarczy.

Jakie rośliny są najlepsze dla pszczół?

Rośliny miododajne i bogate w pyłek, np. lawenda, facelia, ogórecznik, chaber bławatek, melisa, tymianek i nagietek.

Czy można pomóc pszczołom mieszkając w mieście?

Tak. Wystarczy posadzić przyjazne pszczołom rośliny na balkonie, wystawić poidełko z wodą lub zainstalować hotel dla owadów.

Czym różni się pszczoła samotnica od pszczoły miodnej?

Samotnice nie żyją w ulu, nie produkują miodu i są bardzo łagodne. Żyją w pojedynkę i zapylają rośliny równie skutecznie.

Jakie działania najbardziej zagrażają pszczołom

Największym zagrożeniem są pestycydy, utrata siedlisk, wirusy, globalne ocieplenie i obecność gatunków inwazyjnych.

Dlaczego pszczoły są ważne dla gospodarki?

Bez zapylania spada wydajność upraw, co wpływa na wzrost cen żywności i destabilizację rynku rolnego.

Czy warto zakładać miejskie pasieki?

Tak. Pasieki miejskie zwiększają populację pszczół i są ważnym elementem edukacyjnym oraz ekologicznym w miastach.

Jak chronić pszczoły we własnym ogrodzie?

Unikaj oprysków chemicznych, sadź rośliny miododajne, zostaw fragmenty dzikiej łąki, buduj hotele dla owadów i wystaw poidełka.