Czy szklarnia może być w cieniu? Jak ocenić stanowisko i co uprawiać w półcieniu

Szklarnia może stać w półcieniu domu lub drzew, jeśli w sezonie uprawy dociera do niej wystarczająco dużo światła dla wybranych roślin. Głęboki cień przez większość dnia utrudnia uprawę warzyw, zwłaszcza owocujących. Sprawdź, jak ocenić nasłonecznienie i porównać miejsca w ogrodzie, co uprawiać w półcieniu i jak rozmieścić rośliny, gdy część szklarni jest jaśniejsza od pozostałych.

Czy szklarnia może stać w cieniu? Kiedy zacienienie jest jeszcze akceptowalne

Szklarnia może stać w cieniu częściowym, jeśli dociera do niej wystarczająco dużo bezpośredniego słońca w miesiącach uprawy, ale pełny, stały cień zwykle się nie sprawdzi. Ocena zależy od rodzaju uprawy i pory roku, bo ten sam cień zmienia się w ciągu sezonu.

Cień, półcień i pełne słońce – czym się różnią

Pełne słońce, półcień i cień różnią się tym, ile godzin w ciągu dnia bezpośrednie światło słoneczne dociera do miejsca, w którym stoi szklarnia ogrodowa. Nie chodzi więc o ogólne wrażenie jasności, lecz o czas, w którym nic nie zasłania słońca.

• Pełne słońce: bezpośrednie promienie padają na miejsce przez większość dnia, bez stałych przeszkód.
• Półcień: słońce pojawia się tylko przez część dnia, a resztę zasłaniają dom, drzewa lub ogrodzenie.
• Cień: bezpośrednie słońce prawie nie dociera, a rośliny dostają głównie światło rozproszone.

Granice między tymi kategoriami nie są sztywne, bo to samo miejsce może zmieniać kategorię w ciągu roku. Dlatego szklarnię w cieniu warto oceniać z uwzględnieniem miesięcy, w których będzie używana, oraz wpływu zacienienia na plon.

Jak ograniczone światło wpływa na plon, na przykładzie pomidorów

Silne i długotrwałe zacienienie może zmniejszyć plon pomidorów. W letnim doświadczeniu szklarniowym pomidory uprawiano bez osłony oraz pod siatkami ograniczającymi bezpośrednie światło o 15%, 30% lub 50%. W doświadczeniu Genta silniejsze i dłuższe zacienienie wiązało się z mniejszym zbiorem pomidorów.

Wyniki dotyczą poszczególnych okresów zbioru w doświadczeniu z 2005 r. Gdy szklarnia ogrodowa jest zacieniona tylko przez część dnia, pomidory przez pozostałe godziny korzystają z bezpośredniego słońca, więc warunki są inne niż w doświadczeniu.

Kiedy zacienienie jest zbyt duże

Zacienienie szklarni jest zbyt duże, gdy w miesiącach uprawy brakuje światła dla wybranych roślin – jedna wspólna granica godzin bezpośredniego słońca dla wszystkich upraw nie istnieje.

Szklarnia ogrodowa w cieniu drzew czy budynków może mieć za mało światła wiosną i jesienią, kiedy słońce stoi niżej, choć latem radzi sobie dobrze.

Dodatkowe ograniczenie światła może mieć większy wpływ na plon, gdy rośliny już otrzymują go mało.

Przy niedoborze światła można rozważyć doświetlanie roślin.

Szklarnia w cieniu – jak sprawdzić nasłonecznienie miejsca pod szklarnię

Nasłonecznienie miejsca pod szklarnię sprawdzisz, notując o różnych porach dnia i w różnych miesiącach, kiedy pada na nie bezpośrednie słońce. Przy ocenie miejsca uwzględnij:

• porę dnia, w której słońce dociera do miejsca,
• cień domu i ogrodzenia,
• cień drzew,
• miesiące, w których będziesz korzystać ze szklarni,
• wymagania planowanych roślin.

Ile godzin bezpośredniego słońca dociera do wybranego miejsca

Liczbę godzin bezpośredniego słońca w wybranym miejscu ustalisz, obserwując je o różnych porach dnia i zapisując, kiedy nie zasłaniają go dom, ogrodzenie ani drzewa.

• Narysuj plan ogrodu i zaznacz na nim miejsce pod szklarnię.
• Co godzinę sprawdzaj, czy w tym miejscu jest bezpośrednie słońce, czy cień.
• Notuj, co rzuca cień: dom, ogrodzenie czy konkretne drzewo.
• Na podstawie notatek oszacuj łączny czas bezpośredniego nasłonecznienia.
• Powtórz pomiar wiosną, latem i jesienią.

Jak zmienia się cień domu, ogrodzenia i drzew w ciągu sezonu

Światła wystarczy wtedy, gdy w miesiącach korzystania ze szklarni miejsce dostaje tyle bezpośredniego słońca, ile potrzebują konkretne rośliny. Liczy się też natężenie światła.

• Wypisz uprawy i miesiące, w których szklarnia ogrodowa ma działać.
• Zapisz godziny bezpośredniego słońca osobno dla każdego z tych miesięcy.
• Uwzględnij zmianę cienia drzew i domu w sezonie.
• Porównaj wynik z wymaganiami każdej rośliny.
• Przy niedoborze wybierz mniej wymagające uprawy.

Pomidor może owocować w półcieniu, choć przy długotrwałym niedoborze światła plon może być mniejszy.

Czy szklarnia może być w cieniu domu lub drzew? Jak wybrać najlepszą lokalizację w częściowo zacienionym ogrodzie

Szklarnia może stać w częściowym cieniu domu lub drzew, jeśli miejsce dostaje wystarczająco dużo bezpośredniego słońca w miesiącach uprawy, a cień nie jest stały. Najlepszą lokalizację w częściowo zacienionym ogrodzie wybiera się więc, porównując kilka miejsc pod kątem ustawienia względem stron świata i budynków oraz zmian cienia w sezonie.

Jak ustawić szklarnię względem stron świata i domu

Szklarnię ogrodową ustaw tak, by w miesiącach uprawy jak najdłużej miała bezpośrednie słońce, czyli z dala od cienia domu, drzew i ogrodzenia. Sprawdź, kiedy cień domu, drzew lub ogrodzenia sięga wybranego miejsca. Czas zacienienia zależy od położenia i rozmiarów przeszkody oraz od pory roku.

Jeśli masz kilka możliwych lokalizacji, wybierz tę z najmniejszym cieniem w miesiącach, w których chcesz korzystać ze szklarni. Gdy w tej samej części ogrodu planujesz też miejsce do odpoczynku, dobierz meble ogrodowe tak, by zostawić wygodne dojście do szklarni.

Checklista wyboru miejsca pod szklarnię w częściowo zacienionym ogrodzie

Przy wyborze miejsca pod szklarnię w częściowo zacienionym ogrodzie sprawdź kolejno: godziny bezpośredniego słońca, zmianę cienia w sezonie, rodzaj cienia i planowane uprawy. Każdy punkt oceniaj dla miesięcy, w których faktycznie będziesz korzystać ze szklarni.

• Zapisz godziny bezpośredniego słońca w kilku porach dnia dla każdego rozważanego miejsca.
• Sprawdź, jak cień drzew, domu i ogrodzeń zmienia się między wiosną, latem i jesienią.
• Oceń, czy cień jest stały, czy przesuwa się w ciągu dnia.
• Porównaj miejsca ze sobą i wybierz to, które ma najwięcej bezpośredniego słońca w Twoim sezonie.
• Dopasuj uprawy do światła.

Szklarnia w cieniu – co uprawiać w półcieniu

Szklarnia w cieniu lub półcieniu nadaje się przede wszystkim do roślin o mniejszych wymaganiach świetlnych, a przy uprawach owocujących trzeba liczyć się z niższym plonem. Dobór roślin zależy od tego, co i w których miesiącach planuje się uprawiać:

• warzywa liściowe zwykle łatwiej znoszą ograniczone światło,
• pomidory, papryka, ogórki i bakłażany mają większe wymagania świetlne.

Dlaczego ten sam półcień inaczej działa na różne rośliny i w różnych miesiącach

Ten sam półcień w szklarni działa różnie, bo każda uprawa inaczej reaguje na ilość światła, a cień drzew i budynków zmienia się w ciągu roku. W badaniach nad szklarniowymi uprawami, m.in. sałatą, pomidorami, papryką i ogórkami, reakcja plonu na światło zależała od gatunku i warunków.

Jakie warzywa liściowe sprawdzą się w półcieniu

W szklarni w półcieniu warto rozważyć warzywa liściowe. Sałata i szpinak zwykle potrzebują mniej bezpośredniego słońca niż warzywa owocujące.

• Sałata jest jedną z upraw, które warto rozważyć na mniej nasłonecznionym stanowisku.
• Szpinak toleruje mniej nasłonecznione miejsca.
• Rukola rośnie szybko, a liście można zbierać na bieżąco.
• Roszponka sprawdza się wczesną wiosną i jesienią, gdy światła jest mało.
• Mangold daje liście, które zrywa się partiami przez dłuższy czas.

Jeśli uprawiasz razem warzywa liściowe i owocujące, najjaśniejsze miejsca przeznacz dla warzyw owocujących, a liściowe umieść tam, gdzie bezpośrednie słońce dociera przez krótszą część dnia. Jeśli chcesz wydzielić osobną grządkę na sałatę i szpinak, wybierz skrzynie uprawowe dopasowane wymiarami do tej części szklarni.

Czy pomidory, papryka, ogórki i bakłażany będą owocować przy ograniczonym świetle

Pomidory, papryka, ogórki i bakłażany mogą owocować przy ograniczonym świetle, ale im mniej słońca i im dłużej trwa zacienienie, tym zwykle mniejszy plon. U warzyw owocujących niedobór światła może ograniczyć wielkość zbioru.

Dla większości upraw uwzględnionych w analizie Marcelisa i współautorów wzrost ilości światła o 1% wiązał się ze wzrostem plonu o około 0,5–1%. To wartość orientacyjna, która zależała od gatunku i warunków uprawy. Analiza obejmowała m.in. pomidory, paprykę i ogórki (Marcelis i in., 2006).” Gent, 2007, Marcelis i in., 2006

Wymagania świetlne popularnych upraw szklarniowych

Jednej tabeli z minimalną liczbą godzin słońca dla wszystkich upraw szklarniowych nie da się rzetelnie podać, bo zapotrzebowanie na światło zależy od gatunku rośliny i miesiąca uprawy.

Dla ogrodnika oznacza to, że w przypadku, gdy szklarnia stoi w cieniu, lepiej samodzielnie zestawić uprawy z warunkami własnego miejsca. W tabeli ułóż w wierszach rośliny, które planujesz, a w kolumnach miesiące ich uprawy. Następnie wpisz, ile godzin bezpośredniego słońca dociera do szklarni w danym miesiącu.

Szklarnia w cieniu częściowym – jak rozmieścić uprawy w nierównomiernie nasłonecznionej szklarni

W szklarni z nierównomiernym nasłonecznieniem uprawy najlepiej rozmieścić według zapotrzebowania na światło: rośliny wymagające najwięcej słońca w najjaśniejszych miejscach, a mniej wymagające w partiach zacienionych. Szklarnia w cieniu częściowym rzadko jest oświetlona jednakowo, bo cień domu, drzew czy ogrodzenia pada na jej fragmenty o różnych porach dnia i roku.

Jak rozpoznać jaśniejsze i ciemniejsze miejsca w środku

Jaśniejsze i ciemniejsze miejsca w szklarni rozpoznasz, obserwując w ciągu dnia, gdzie pada bezpośrednie słońce, a gdzie cień. Wystarczy kartka z rysunkiem szklarni i kilka obserwacji o różnych porach.

• Narysuj plan wnętrza i podziel go na grządki lub strefy.
• Zaznaczaj, które strefy są w słońcu, np. rano, w południe i po południu.
• Zwróć uwagę, skąd pada cień: od domu, drzewa czy ogrodzenia.
• Oznacz miejsca ciągle zacienione i te, w których cień się przesuwa.
• Powtórz obserwację w innym miesiącu.

Najlepiej zanotować wyniki dla miesięcy, w których zamierzasz korzystać ze szklarni.

Które rośliny posadzić w jasnej strefie, a które w ciemniejszej

W jasnej strefie szklarni sadź rośliny owocujące, takie jak pomidory, papryka, ogórki i bakłażany, a w ciemniejszej uprawy liściowe, np. sałatę, szpinak i rukolę.

• Najjaśniejsze grządki: pomidory, papryka i bakłażany.
• Jasna strefa przy ścianie lub szczycie: ogórki prowadzone w górę, o ile nie zasłaniają niższych roślin.
• Ciemniejsze grządki: sałata, szpinak i rukola.
• Strefy pośrednie: rośliny przyciemniane przez wyższe sąsiadki, np. zioła.

Rozmieszczenie sprawdź ponownie wiosną i jesienią, bo jasna strefa przesuwa się wraz z wysokością słońca. Jeśli chcesz mieć rękawice i drobne narzędzia pod ręką, w pobliżu wejścia możesz ustawić jedną ze skrzyń ogrodowych do przechowywania, zostawiając swobodne przejście.

FAQ: najczęstsze pytania o szklarnię w cieniu

Czy pomidory będą owocować w szklarni w półcieniu?

Tak, pomidory mogą owocować w półcieniu, ale silne i długotrwałe zacienienie może zmniejszyć plon. Przeznacz dla nich najjaśniejsze miejsce w szklarni i sprawdź, jak długo dociera tam bezpośrednie słońce w miesiącach uprawy.

Czy papryka nadaje się do szklarni w cieniu?

Papryka ma większe wymagania świetlne niż warzywa liściowe, więc w pełnym, stałym cieniu raczej się nie sprawdzi. W szklarni w półcieniu może owocować, ale plon zależy m.in. od ilości światła docierającego do roślin w okresie uprawy. Posadź ją w najjaśniejszej strefie. Jeśli światła jest wyraźnie za mało, wybierz sałatę, szpinak lub rukolę. 

Czy ogórki będą plonować w częściowo zacienionej szklarni?

Tak, ogórki mogą plonować w częściowo zacienionej szklarni, choć przy ograniczonym świetle plon może być mniejszy. Przeznacz dla nich jedno z najjaśniejszych miejsc i prowadź je tak, by nie zacieniały niższych roślin.

Czy cień poranny jest korzystniejszy niż popołudniowy?

To zależy od pory roku i ilości światła docierającego do szklarni w ciągu dnia. Latem popołudniowy cień może ograniczyć przegrzewanie. Przy wyborze miejsca sprawdź, o jakich porach i jak długo jest ono zacienione w miesiącach, w których planujesz uprawę.


Źródła

1. Gent M. P. N. (2007). Effect of Degree and Duration of Shade on Quality of Greenhouse Tomato. HortScience, 42(3), 514–520.

2. Marcelis L. F. M., Broekhuijsen A. G. M., Nijs E. M. F. M., Raaphorst M. G. M. (2006). Quantification of the Growth Response of Light Quantity of Greenhouse Grown Crops. Acta Horticulturae, 711, 97–103. 

3. Ebba J. (2019). How to Site a Greenhouse to Receive the Most Sun. UNH Cooperative Extension, pozycja 1706.